Artykuły

Badanie w działaniu

Jako nauczyciel przedszkola na co dzień dokonuję oceny własnej pracy, diagnozuję potrzeby dzieci i rodziców, porównuję programy, itd. Wiedza teoretyczna jak i ta płynąca z bezpośredniego uczestnictwa w życiu codziennym daje mi możliwość dostrzegania i rozwiązywania problemów edukacyjnych oraz obserwowania własnej praktyki.

Zastanawiałam się, jaka metoda mogłaby służyć mi w pracy, w poznawaniu coraz to nowej rzeczywistości edukacyjnej. Spośród wielu dróg poznania za najbardziej adekwatną uznałam Badanie w działaniu.

Stanowi ono jeszcze nową jakość w naukach pedagogicznych i jest mało znane. Można je określić, jako podstawową procedurę radzenia sobie z konkretnym problemem dostrzeganym w naturalnych sytuacjach. Owa procedura polega na ciągłym i bezustannym rejestrowaniu faktów \w danym okresie i za pomocą różnych technik\ tak, aby wynikające z tego informacje mogły być od razu zastosowane do rozstrzygnięcia problemu, jego modyfikacji czy też wprowadzania zmian. Przynosi to niewątpliwie korzyści, jednocześnie i poznaniu i praktyce. Na podkreślenie zasługuje fakt, ze taka forma samorefleksyjnego badania podjęta przez nauczyciela daje możliwość obiektywnego spojrzenia zarówno na swoje działania edukacyjno-wychowawcze, swoje pojmowanie tych praktyk jak i sytuacji, w których one przebiegają. Ważna jest tu umiejętność stawiania pytań, szukania na nie odpowiedzi, krytyczne spojrzenie na „nowości”, ale też skłonność do zastanawiania się nad sobą i nad wychowankiem. Refleksyjność i namysł wysuwają się na plan pierwszy, są wyrazem rozwoju nauczyciela i stanowią o specyfice jego zawodu. Badanie w działaniu wymaga osobistego zaangażowania jednego nauczyciela lub grupy nauczycieli, planowania i wdrażania nowych rozwiązań z równoczesną analizą wyników.

Postępowanie nauczyciela przebiega następująco:

1- 1- Identyfikuję sytuację edukacyjną, która budzi moje zainteresowanie lub niepokój,

2- 2- Planuję kolejne czynności zmierzające do rozwiązania problemu wraz z wykonaniem pierwszego kroku, rejestracją i oceną działania,

3- 3- Wprowadzam korekty do planu na drodze dokonanej ewaluacji i podejmuję kolejne kroki.

Tak też powstaje „spirala” cyklicznie powtarzających się czynności, w którą mogę wplatać nowe projekty, nowe elementy i stawiać nowe pytania.

Po raz pierwszy wykorzystałam „badanie w działaniu”, gdy prowadziłam grupę integracyjną. Zauważyłam, że w procesie integracji ważną rolę pełnią rodzice dzieci niepełnosprawnych. Obserwując ich poczynania, szczególnie matek, zadałam sobie pytanie:

-Jaką rolę pełnią matki w procesie rewalidacji dziecka niepełnosprawnego w przedszkolnej grupie integracyjnej?

I to właśnie stało się tematem mojego „badania”.

Pierwsze kontakty z matkami skłoniły mnie do pewnych przemyśleń. Szczególna rola matek dzieci niepełnosprawnych polega na uzdolnieniu ich do funkcjonowania w społeczeństwie i udzielanie im pomocy w przekraczaniu wielu barier. Wyrazem tego jest integracja przedszkolna dzieci. Myślę, że efekty pracy rewalidacyjnej uwarunkowane są aktywną postawą obojga rodziców wobec swoich dzieci. Moją szczególną uwagę skupiły dwie matki, których postawy były krańcowo różne: jedna - bardzo zaangażowana, druga - bardzo bierna. Zadałam sobie wówczas trzy pytania: Co wiem? Czego się dowiedziałam? Co muszę zrobić?

v v Wiem, że mój dobry kontakt z matką to połowa sukcesu,

v v Przede mną dużo pracy, aby wspierać matki w wychowaniu i prowadzeniu rehabilitacji

v v Muszę wypracować system porozumiewania się z matkami i rozbudować dla nich szeroko pojętą pomoc.

Określiłam cele, jakie chcę osiągnąć i plan działań a następnie dla moich potrzeb przyjęłam trzy cykle badania:

Nawiązanie kontaktu, zintegrowanie z grupą i zachęcenie do współpracy,
Wprowadzenie w realizację planu innych osób tak, aby przyjął on formę zorganizowanego działania (drugi nauczyciel i pedagog wspomagający),
Weryfikacja wspólnych odkryć i projektowanie dalszych zmian.

Uzyskiwane w toku badania informacje były przedmiotem dyskusji zaangażowanych w nie osób, stały się inspiracją do doskonalenia własnej praktyki oraz do tworzenia nowych sytuacji sprzyjających bogaceniu relacji matka - dziecko.

Uważam, że zastosowanie tej procedury ułatwiło mi codzienną pracę. Przyczyniło się również do zgromadzenia i wyjaśnienia informacji o nowym zjawisku edukacyjnym, jakim jest integracja. Ponadto pozwoliło mi na zastosowanie efektów mojego poznania ukierunkowanych na rzeczywiste zmiany.

Bibliografia:

M. Czerepaniak-Walczak:

„Aspekty i źródła profesjonalnej refleksji nauczyciela” Toruń 1997.
„Badanie w działaniu- fanaberia czy konieczność?„ w „Edukacja nauczycielska w perspektywie wymagań zmieniającego się świata” Warszawa 1998.
„Reformowanie edukacji – perspektywy „mierzenia” „zmiany” w „Diagnoza i ewaluacja w reformie edukacyjnej” Szczecin 2002.

Autor: Małgorzata Bartyska

Powrót

Projekt i wykonanie strony Renata Wiśniewska