Badanie w działaniu w pracy nauczyciela przedszkola
Nauczyciel w nowoczesnej placówce oświatowej musi być refleksyjnym praktykiem, dlatego też profesor Maria Czerepaniak-Walczak twierdzi że „...nauczyciel nie tylko myśli o tym, co i jak robi (robił, albo będzie robił), ale myśli o tym w czasie, gdy to robi”[1][. Zatem nauczyciel wychowania przedszkolnego powinien posiadać cechy dobrego organizatora i koordynatora życia, aktywności dziecka i swojej. Ponadto winien wyciągać wnioski ze swojej pracy, by doskonalić warsztat, który ułatwi mu osiągnięcie założonego celu. Bardzo wielu nauczycieli poszukuje nowych metod, które by pomogły im być refleksyjnymi praktykami gotowymi na zmiany. Poszukując okazuje się, że znalazłam doskonałą procedurę badawczą badanie w działaniu, z którą po raz pierwszy zetknęłam się pisząc pracę magisterską pod kierunkiem profesor Marii Czerepaniak-Walczak z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Szczecińskiego. Swój początek procedura miała w Wielkiej Brytanii i tam jest stosowana bardzo szeroko w śród praktyków.
To strategia, która koncentruje się na praktyce i jest stosowana obok, a nie zamiast klasycznych dróg poznania naukowego. Wykorzystując tę procedurę nauczyciel ocenia codzienną praktykę, własną pracę i interweniuje w nią. Ma szanse rzeczywistego i świadomego przekształcania własnej praktyki. To ponadto procedura, która jest ośrodkiem profesjonalnej refleksji w i nad działaniem, dlatego też jest przeznaczona dla refleksyjnego praktyka. Występuje tu przyjęcie trzech punktów widzenia z perspektywy nauczyciela, innych osób zainteresowanych i wychowanków, tak zwane podejście triangulacyjne. Postępowanie nauczyciela jest oparte na trzech etapach:
W badaniu w działaniu zachodzi cykliczność i ponadto dochodzi do spiralności poznania. Celem głównym tegoż badania jest rozstrzygnięcie konkretnego problemu w konkretnym środowisku. Procedura polega na bezustannym rejestrowaniu faktów w danym okresie, można ją przeprowadzić wszędzie, tam gdzie zachodzi potrzeba.
Po raz pierwszy wykorzystałam tę procedurę szukając odpowiedzi na pytanie: Które z elementów programu ABC...XXI wieku wspierają integrowanie wiedzy przyrodniczej? By rozwiązać powyższy problem zadałam sobie pytania szczegółowe:
Podzieliłam pracę na dwa cykle. W pierwszym była dokonana diagnoza dzieci, a następnie zaplanowanie działań - kroków, których celem było poszerzanie wiedzy przyrodniczej dzieci w wieku przedszkolnym w grupie 6-latków. W drugim cyklu realizowałam postawione w pierwszym cyklu kroki takie jak: Poznanie zjawisk atmosferycznych; Rozbudzanie zainteresowań światem roślin; Poznanie życia wybranych zwierząt; Kształtowanie postaw proekologicznych; Poznanie różnych ekosystemów. Podczas realizacji tych kroków dzieci: doświadczały, eksperymentowały, uczestniczyły w bezpośrednim poznaniu przyrody. Uczyły się rozumieć potrzebę dbania o otaczający świat, poznawały zależności jakie zachodzą w świecie roślin i zwierząt. Uświadomiły ponadto sobie, że żyją w otaczającej je przyrodzie i są współodpowiedzialni za nią. Podczas badania rejestrowałam działania swoje, dzieci i osób współpracujących, analizowałam i wyciągałam wnioski ze swojej praktyki. Kroki nachodziły na siebie, niektóre działania były realizowane przez cały okres badań, bo edukacja to ciąg procesów trwających w czasie. Na koniec badań jeszcze przeanalizowałam Co dał zespołowi współpracującemu udział w procedurze badania w działaniu? Poprzez tę analizę dowiedziałam się, na ile uczestnicy badania rozwinęli się, na ile wzrosła ich refleksja.
Po badaniach wiem, że efekt mojej pracy jest uzależniony ode mnie, od całego zespołu pracującego w placówce, rodziców i dzieci. Ja osobiście patrzę na swoją pracę jak na coś co się ciągle zmienia, co wymaga mojej ciągłej interwencji i doskonalenia. Podsumowując uważam, że należy sięgać po tę procedurę badawczą, gdyż wychodzi ona naprzeciw oczekiwaniom dzisiejszego świata.
Oto literatura, gdzie można uzyskać więcej informacji na temat tejże procedury:
1.
1. M. Czerepaniak – Walczak, O
stawaniu się nauczycielem, w: Kształcenie nauczycieli w systemie studiów
uniwersyteckich, PPH ZAPOL Dmochwski, Sobczyk, Szczecin 2004.
2.
2. Czerepaniak–Walczak M.: Aspekty
i źródła profesjonalnej refleksji nauczyciela, Edytor s. c., Toruń 1997.
3.
3. Czerepaniak–Walczak M.: Badanie
w działaniu – fanaberia czy konieczność? w: Edukacja nauczycielska w
perspektywie wymagań zmieniającego się świata, A.Siemak–Tylikowska, H.
Kwiatkowska, S. Kwiatkowski, Wyd. Akademickie „Żak”, Warszawa 1998.
Autor: Renata Wiśniewska
Projekt
i wykonanie strony Renata Wiśniewska